Ўзбекистон Инсон Ҳуқуқлари Жамияти (ЎИҲЖ) ўзининг таъсис этилган илк кунларидан бери Ўзбекистон ҳукумати таъқиблари остида фаолият кўрсатиб келмоқда. Ўзбекистонда ҳукумат мулозимлари томонидан халққа қарши қаратилган энг даҳшатлик кўринишдаги жиноятларни ҳам айни мана шу ташкилот фош этиб келган ва бугунги кунларда ҳам  ЎИҲЖ айни фаолиятни давом эттирмоқда. Шу сабаб, ташкилот фаолларини ҳисбга олиш, асоссиз айблаш ҳолатлари тез-тез учраб туради.

Ташкилотнинг Қашқадарё вилоятида фаолият кўрсатиб келган фаол аъзоларидан бири Ғайбулло Жалилов тақдири шу кунларгача аянчлик қолмоқда. У 2009- йилнинг 5- сентябрь кунида  Ўзбеекистон Миллий Хавфсизлик Хизмати (МХХ) Қашқадарё вилоят бошқармаси томонидан қамоққа олиниб террорчиликда айбланганди. “Террорчи” ўз-ўзига бомба боғлаш билан вилоят маркази Қарши шаҳрида 4 стратегик объетларни, шу жумладан Қарши шаҳридаги аэропортни, ҳамда шаҳар яқинида жойлашган Хонобод ҳарбий базасини портламоқчи бўлган ва айни шу жингятларни бошлаш арафасида қўлга олинган. Албатта тергов томони тақдим қилган бундай хулоса кишини нафақат ғазаблантиради, балки калтабин тергов органлари устидан кулишга ҳам олиб келади. “Бир одам ўзини неча бор портлатиши мумкин эди?” деган савол туғилиши табиий. Буни Қаршидаги МХХ идораси ходимлари изоҳламасалар, бошқа биров изоҳлай олмайди.

Ғайбуллo Жалилов қамоққа олинган кездан буён бир маротиба, 2010- йилнинг март ойида  рафиқаси Муқаддас Темирова билан учраша олди ва шунда у оиласига илтимос қилиб тайинлаганини ҳам келтиради: “илтимос, мени ўз ҳолимга ташлаб қўйманглар”, – деган экан ўшанда ЎИҲЖ аъзоси Ғайбуллo Жалилов.

У айни дамларда Қашқадарё вилоятининг Касби туманидаги тергов изольяторида сақланмоқда. Сўнг маълумотларга кўра, Ғайбуллo Жалиловни Касбида 31- июль, яъни шанба кунигача сақлаб туришмоқчи ва шундан сўнг у Бухородаги тергов ҳибсхонасига ўтказилади.

26 ва 27- июнь кунларида Ғайбуллo Жалиловнинг адвокати Ҳасан Муҳаммадиев, рафиқаси Муқаддас Темирова, укаси Нурмат Жалиловлар томонидан тергов ҳибсхонасига, махсус прокуратурага, вилоят жиноят ишлари судигача қилинган ёзма мурожаатлар ҳам жавобсиз қолди. Тергов томони эса туҳматлар билан ҳибсда сақланаётган ЎИҲЖ аъзоси билан учрашувга ҳам   рухсат бермаяпти.

Ғайбуллo Жалилов Жиноят ишлари бўйича Қашқадарё вилоят судининг (судя Н.Зиядуллаев)  2010 йилнинг 18 январь кунида чиқарган ҳукмига билан 9 йил муддатга озодликдан маҳрум қилинган. Суд уни Ўзбекистон Республикаси Жиноят Колексининг 159 моддаси 3 қисмининг “б” банди, 244-1 модданинг 3 қисмининг “а”, “б” бандлари ва 244-2 модданинг биринчи қисмида кўрсатилган жиноятларни содир этганликда айблаган.

Нега “одил” суд томонидан тайинланган жазони ўтаётган маҳкум Ғaйбуллo Жалилов Касби туманидаги тергов изольяторига келтирилди? Айни мана шу савол вақтда маҳкумнинг яқин қариндошлари тугул, унинг адвокатига ҳам номаълум қолаяпти.

“Турмуш ўртоғим билан учрашишга ҳам рухсат беришмаяпти, болаларим ҳам отасини соғинган ва улар ҳам ота дийдоридан маҳрум”, – дейди Муқаддас Темирова.

Адвокат Ҳасан Муҳаммадиев айни ҳолатдан ҳайрон қиолганини изоҳлайди.

“Бундай бўлиши мумкин эмас, ҳеч бўлмаганда учрашув учун рухсат беришлари керак эди”, – дейди Хасан Муҳаммадиев.

“Акамни шанба кунигача сақлаб туришаркан, ундан кейин Бухоро турмасига олиб кетишаркан”, – қўшимча қилади Нурмат Жалилов. Унга эса Қашқдарё вилоят Касби тумани ИИБ да хизмат қилувчи Ихтиёр исмлик ходими шу маълумотни берган.

Ғайбуллo Жалилов номи ҳам кўпгина халқаро ташкилотлар томонидан эътироф этиб келинмоқда. Унинг oзод қилиниши талаблари кўплаб дипломатик корпуслар, халқаро ва маҳаллий ташкилотлар томонидан илгари сурилди. Бироқ Ўзбекистон ҳукумати барча талабларни рад этиб келишда давом этмоқда. Ва натижа ўлароқ, мамлакат қамоқхоналарида нафақат инсон ҳақлари курашчиларининг, балки кўплаб журналистлар, ҳамда сиёсатчиларнинг ҳам умри тугаб бораяпти.

Яқин орада Ғайбуллo Жалиловнинг очилмаган “жиноятлари” очилиб қолгани ва тағин “одил” суд бу ишни яна бир бор кўриб чиқиб унинг 9 йиллик жазосига қўшимча бир неча йил қўшиб бергани ҳақидаги хабарлар ҳам чиқиб қолар. Бошқача бўлиши ҳам мумкин эмас албаттта. Сабабки, шу йилнинг август ойида навбатдаги амнистия эълон қилиниши кутилмоқда ва бунда 10 йилгача қамоқ жазосини олганлар озод этилиши кўзда тутилади. Ғайбуллo Жалилов қамоқдан чиқмаслиги керак. Мақсад шу!

28-июль, 2010-йил.

Ўзбекистон Инсон Ҳуқуқлари Жамияти билдиришномаси.

Ўзгача фикрловчи ўзбеклар бугун айнан БМТ конвенцияси ҳимоясида хориждан бошпана топганлар.

1951 йилнинг 28 июлида Швейцариянинг Женева кўли ëнида машварат қилган халқаро ҳуқуқшунослар гуруҳи Қочқинлар ҳақидаги конвенцияни қабул қилди. Дунëнинг аксарият давлатлари эътироф қилган Қочқинлар ҳақидаги конвенцияни Ўзбекистон бугунга қадар эътироф этмади.

Қочқин тушунчаси Oдам Ато замонидан мавжуд бўлса-да¸ бу тушунча нисбатан яқиндагина машру мақом олди.

БМТ нинг Қочқинлар ҳуқуқига оид конвенциясининг имзоланиш маросими.1951 йил¸ 28 июл.

Баҳодир Ҳасан,
“Бирдамлик” Халқ Ҳаракатининг етакчиси.

Қирғизистондаги воқеалар барчамизни бутун вужудимизни титратди, қалбимизга изтироб солди. Бу воқеалар биз учун жуда катта фожеа бўлди. Минглаб бегуноҳ инсонлар ҳалок бўлишди, ўн минглаб инсонлар жароҳатланди, юз минглаб инсонларнинг минг йиллар давомида авлодлари яшаб келган ўз ватанлари бугунги кунда ўзларига бегона бўлиб қолди. Бу фожеа кўлами шу қадар кенгки, уни асоратлари узоқ йиллар давомида халқимиз қалбида чуқур ўрнашиб қолиши, инсоният тарихидан ўчмаслиги барчага аён.

Бу фожеанинг олдини олиш мумкинмиди? Менимча мумкин эди. Аммо мен бу масалага ҳозир тўхталмоқчи эмасман. Бу ҳақда тарихчилар албатта ўз сўзларини айтадилар.

Келинг, ҳозир реал воқеъликка назар ташлайлик. Қирғизистон жанубидаги ўзбеклар кўплаб ўз яқинларини йўқотдилар. Минглаб инсонлар мажруҳ ва тиббий ёрдамга муҳтож. Инсонлар ўз уйларидан, ишларидан айрилдилар. Бош уриб борадиган маконлари, ёрдам оладиган тайинли жойлари йўқ. Аҳволлари жуда танг.

Охирги вақтларда мамлакат жанубидаги ўзбеклар яшайдиган ҳудудларни Қирғизистон таркибидан ажратиб, алоҳида Автоном вилоят тузиш истагида ёнувчилар анчагина кўпайиб қолди. “Ўзбек автономияси” қанчалик жарангли ва қулоққа ёқимли туюлмасин, менимча ушбу истак Қирғизистондаги ўзбекларни батамом мамлакатдан қувилишига, ҳамда минглаб бегуноҳ инсонларни қонини тўкилишига олиб келади.

Бир уйлаб кўрайлик. Ўшда Ўзбек Автономияси тузилди ҳам дейлик. Ўзбек халқини қонини сўриб ётган диктатор Каримов ушбу ғояни қўллайдими? Йўқ, албатта. Шундоқ ҳам Қирғизистон жанубидаги ўзбекларнинг эркин юриши, барча демократик мевалардан бу ердаги ўзбекларнинг баҳраманд бўлиши, Ўш вилоятидаги диний фаолликни кучайиши Каримов режимига тинчлик бермай келаётган эди. Унинг мақсади Фарғона водийсига туташ бўлган Ўш вилоятидаги ўзбекларни ўз назоратига олиш эди. Кўриб турибмизки у бугун ўз мақсадига эришди. Каримов режимига қарши бўлган истаган инсонларни Қирғизистон расмийлари орқали жисмонан йўқ қилмоқда. Ҳозирги Қирғизистондаги “зачестка”ларга албатта Каримов режимининг ҳам қўли бор.

Каримов ўзбек халқининг душманидир. Бизга маълумки, 1990 йилда Қирғизистондаги биринчи қатлиомдан кейин Қирғизистонлик ўнлаб ўзбеклар Москвага бориб, у ерда ойлаб яшаб, норозилик намойишларини ўтказдилар. Улар Ўзбекистонлик ва Қирғизистонлик депутатлар орқали СССР Олий Кенгашида, Ўш вилоятидаги ўзбек халқига қарши қилинган хунрезлик ташкилотчиларини жазолаш масаласини кўтариб чиқишга ҳаракат қилдилар. Афсуски, фақат Каримов қаршилиги оқибатида бу масала кун тартибига киритилмади. Қанчалик ҳаракат қилинмасин у кейинчалик ССССР Олий Кенгаши кун тартибига олиб чиқилмади.

СССР даги давлатлар мустақил бўлдилар, шулар қаторида Ўзбекистон ва Қирғизистон давлатлари ҳам мустақилликни қўлга киритдилар. Мустақилликдан ҳам Каримов бирор маротаба бўлсада Ўшдаги ўзбекларга қарши қатлиом масаласига тўхтаб ўтмади. Бу масалада бугунги кунгача Ўзбекистон ўз баҳосини бергани йўқ. Каримов ҳукумат тепасида келгандан буён қўшни давлатлар билан яхши алоқаларни йўлга қўёлмади. Ушбу давлатларда яшаётган ўзбек халқига мансуб юртдошларимиз бутунлай ташлаб қўйилди. Уларга Ўзбекистон томонидан на моддий на маънавий кўмак бериб турилди. Аксинча улар билан Ўзбекистон ўртасида қаттиқ чегара тортилди, деворлар қурилди, хандақлар қазилди. Ҳаттоки кўп жойлар миналаштирилди. Каримов сиёсати ортидан биз ҳам Ўзбекистон ташқарисидаги ватандошларимиздан ўзоқлаша бошладик. Гуёки улар умуман бошяа давлат одамлари.

Каримов бу ишлари билан ўзбек халқини ташқи душманлардан ҳимоя қилаётгани йўқ. Дунёни истаган бурчагига борсангиз, миллионлаб ўзбекларни хор – зор бўлиб яшаётганини кўрасиз. Каримов фақат ўз салтанатини ҳимоя қилиш учун Ўзбекиситонни бутунлай ташқи дунёдан изоляция қилиб ташлади.

Қирғизистон воқеаларини ташкиллаштирувчилардан бири Каримов режимидир. Унинг юз минглаб қочоқларни қабул қилиб, сўнгра уларни тезда ортига қайтариб юборишини қандай тушуниш мумкин? Ахир Каримов режимини ўрнида бўлган ҳар қандай давлат қочоқларни мажбурий ортига қайтариб юборишга ботинолмас эди. Ахир бу инсониятга қарши жиноят-ку!. Қайтиб борган қочоқларнинг кўплари таъқибга олинди, асоссиз ва адолатсиз терговга тортилди, кўплари майиб -мажруҳ этилди ва ҳатто ўлдирилди. Бунинг учун ким жавоб беради?

Ҳозирги пайтда Қирғизистондаги Ўтунбоева ҳукумати жуда кучсиз. Президент бошқарувидан парламент бошқарувига ўтилиши Қирғизистондаги ҳарбий ва куч ишлатар тизимга кўпам ёқаётгани йўқ. Бундай ҳолатда Ўтунбоева ҳақиқий жиноятчиларни тутиб, уларни жазолашдан қўрқади. Сабаби ушбу жиноятчилар бир ҳамла қилиб, Ўтунбоева ҳукуматини ағдариб ташлашлари мумкин ёки қўзғалишиб, уни ҳолини янада танг қилишлари мумкин.

Қирғизистон воқеаларида ҳимоясиз ўзбекларни айблаш осон. Чунки, ўзбеклар ортида ҳеч қандай сиёсий куч йўқ. Биргина сиёсий куч бўлган Каримов режими аксинча Қирғизистон ўзбекларини жазолаш тарафдори. Каримов режими Қирғизистондаги ўзбекларни барча Ўзбекистонликлар каби террор ва қўрқитиш орқали назорат қилиш истагида. Шундай ҳолатда у Фарғона водийсидан хотиржам бўлиши табиийдир.

Энди Автономия масаласига қайтсак. Нафақат Қирғизистон, балки барча ўзбеклар ортида на кучли сиёсий кўмак, на катта миқдордаги моддий кўмак бор. Бундай ҳолатда фақат оғизни тўлдириб Автономия қиламиз дейиш хатоликдир. Биз аввалом бор Қирғизистонда қолаётган ватандошларимизнинг тақдирига бефарқ бўлмаслигимиз керак.

Бизнинг биринчи мақсадимиз Каримов режимига барҳам беришдир. Барчамиз бу йўналиш бўйича қаттиқ тер тўкиб ишласак, албатта, ушбу мақсадимизга етамиз.

Иккинчи масала – Қирғизистондаги ва бошқа давлатдаги ўзбекларни Ўзбекистон сиёсий бошқарувига иштирокидир. Ўзбекистонда зарур бўлган қонунчиликларга ўзгаришлар киритиб, мамалакат ташқарисидаги барча ўзбекларни Ўзбекистондаги сиёсий жараёнларга аралашувини ташкиллаштириш керак. Яъни улар ичидан кучли сиёсатчилар, амалдорлар, вазирлар, ҳаттоки президентлар етишиб чиқсин. Шундай ҳолатдагини нафақат Қирғизистон, бошқа давлатлар ҳам ўзбекларни иккинчи сортли инсонлар тариқасида кўролмайдилар.

Кейинги масала эса Қирғизистон ҳукуматидан ўзбек халқига қилинган қатлиом ташкилотчилари ва иштирокчиларини жавабгарликка тортишни талаб қилиш. Барча қатлиом қурбонларига компенсация тўлаш, ҳамда Қирғизистон расмийларини халқдан кечирим сўрашидир.

Бу талабларни Қирғизистон ҳукумати бажаришдан бош тортиши мумкин. Бундай ҳолда, биз албатта ўзимиз ушбу жиноятчиларни тутиб, жавобгарликка тортиш бўйича ўйлашимиз мумкин. Агар шу ҳолатда қирғиз расмийлари бизни ишимизга қаршилик кўрсатмоқчи бўлишса, шундан кейин Автономия масаласини кўтариб чиқишимиз, керак булса ҳарбий куч орқали ўзбекларни Қирғизистонда ҳимоя қилишимиз мумкин. Албатта бу даврда бизда сиёсий куч ва етарлича моддий маблағлар ўз қўлимизда бўлади.

Ҳозирги кунда диний йўналишда, ёки қуролли тўқнашувлар орқали курашиш катта хатоликларга олиб келади. Провокацияларга учмайлик, ҳамма зарб ва оғирлик халқнинг бошига тушади.

Бугунги аниқ қиладиган ишимиз – Қирғизистондаги ватандошларимизга қўлимиздан келгунча моддий ва маънавий кўмак бериб туришликдир. Бундан ташқари Қирғизистонда бўлган ва бўлаётган қатлиомни кўпроқ дунё ҳамжамиятига танитиш, ушбу воқеаларни дунё аҳлига етказиб бориш ҳам асосий мақсадимиз бўлиши лозим.

http://yangidunyo.com/?p=13520#comments

Ўзбекистон

Норбой Холжигитов президентга хат ёзди

Сиёсий маҳбус Норбой Холжигитов Ўзбекистон президенти Ислом Каримов номига ёзган хатида ўзининг конституциявий ҳақ-ҳуқуқлари тикланишини сўраган.

Қаршидаги қамоқхонада жазо муддатини ўтаётган ҳуқуқ фаоли Норбой Холжигитовнинг соғлиги ёмонлашмоқда. Бу ҳақда унинг ўзи 5 майда қамоқхонадан Ўзбекистон президенти Ислом Каримовга ёзган хатида баён этган.

Ўзбек халқида шундай нақл бор: “Ёмон гап тез тарқалади”.  Ўзбекистон Инсон Ҳуқуқлари Жамиятининг фаол аьзоси бўлган Ғайбулло Жалилов тергов органлари томонидан яна бир неча моддаларда айбланиши кутилмоқда ва унинг 9 йиллик қамоқ жазоси устига тағин бир неча йил қўшиб қўйилади. Унинг номини қамоқхона тилида “раскрутка” дейилади ва одатда у жазо муддати камайиб қолган маҳбусларга нисбатан қўлланиларди.

Ўзбекистон Инсон Ҳуқуқлари Жамияти бу хабарни ўз исмини ошкор қилинмаслигини сўраган ишончлик манбалардан биридан олди ва унинг таъкидлаганига кўра, ЎИҲЖ аъзоси Ғайбулла Жалиловни шу мақсадда Бухородаги тергов ҳибсхонасига келтирганлар.

Ўтган йилнинг 5 сентябрь кунида қамоққа олинган Ғайбулло Жалилов Кашкадарё вилоят Жиноият ишлари суди ҳукмига кўра 9 йилга озодликдан маҳрум этилган эди. Тергов жараёнида унга нисбатан қийноқ қўлланилгани, айблов ҳеч бир асосога ҳам эга эмаслиги ва ниҳоят инсон ҳуқуқлари курашчисининг касалманд ҳолати ҳам суд томонидан инобатга олинмади.

Озғиндан келган касалманд инсон белига бомба боғлаб Қарши шаҳридаги ҳокимият биноси, Миллий Хавсизлик Хизмати биноси, Қарши аэропорти ва Хонободдаги ҳарбий баъзани портлатишга уринганлиги ақлга ҳам сиғмайдиган даражадаги айблов эди. Ғайбулла Жалилов ўз-ўзини неча бор портлата олиши мумкин эдию, қандай қилиб бу жиноятларни амалга оширмоқчи эди? Чунончи, уйида ўтказилган тинтув вақтида Қуръон китобини ашёвий далил сифатида олиб кетилганлиги ҳам кулгилик ҳолат эди.

Жиноят иши материалларида эса унинг жиноятни содир этаётган вақтида қўлга олингани ҳам иддао этилади. Ҳақиқат аччиқ бўлсада, ҳақиқатлигича қолади. Демак, Ғайбулла Жалиловга нисбатан қўйилган айбловлар ҳеч бир асосога эга эмас экан, уни збекистондаги сиёсий маҳбуслардан бири эканлиги янада ойдинлашади.

Нега энди унга нисбатан қўшимча айбловлар қўлланилади? Бу сволнинг жавобини эса Ўзбекистонда ҳар йили кузатиладиган ҳолат, амнистия эълон қилинишида кўриш мумкин. 1 сентябр Мустақиллик куни олдидан ҳукумат амнистия эълон қилиши ва унда 10 йиллик қамоқ жазоси белгиланган маҳбусларни озод этиш кўзда тутилиши эҳтимоли мавжуд ва  Ғ.Жалилов айни мана шу амнистияга тушиб қолишининг олдини олиш мақсадида қилинаётган тадбир бу.  Ўзбекистонда ҳукумат мулозимлари ва суд-тергов органлари кўплаб маҳбусларнинг умрини мана шу усулда қамоқ лагерларида чиритиб келмоқда.

Диний, сиёсий ва журналистик фаолияти учун, ҳамда Инсон ҳақлари учун кураш олиб бориб қамалган маҳбусларнинг кўпчилиги азият чекиб ётган маҳбуслар сонини санаб адоғига ҳам етиб бўлмай қолди. Шундан келиб чиқиб айтиш мумкинки, ЎИҲЖ аьзоси Ғайбулло Жалиловнинг саломатлиги оғир аҳволда экани ва унинг бугунги тақдири, кечинмаларидан келиб чиқиб хулоса қилинадиган бўлса, унинг ҳам ҳаёти аянчлик тарзда тугаши мумкинлигини башорат қилиш мумкин бўлади. Инсон ҳуқуқлари масалаларини ёритувчи халқаро ташкилотлар, ҳамда хорижий дипломатик корпуслар вакилларини қаршилик инсон ҳақлари курашчиси Ғайбулла Жалилов тақдирига бефарқ бўлмасликка ва уни озод этилишига эришишимизга ёрдам беришларини сўраб қоламиз.

25-июль,2010-йил.
Ўзбекистон Инсон Ҳуқуқлари Жамияти.

Бир неча ойдирки, Ўзбекистон Инсон Ҳуқуқлари Жамияти аъзоси Ғайбулла Жалиловнинг дараги топилмай келмоқда. У ўтган 2009 йилнинг 5 ноябрь кунида Қарши шаҳрида қамоққа олинганди. Асоссиз айбловлар билан судланган Ғайбулла Жалиловга Жиноят Ишлари буйича Қашқадарё вилоят суди 9 йил 6 ойлик жазо тайинлаб жазони ижро этиш колоннияларидан бирида сақланиб келмоқда эди. Ғ.Жалилов Совет Армияси сафида бўлган кезларида ўпка етишмовчилиги билан хасталанган ва унинг ярим ўпкаси ампутация қилинганди. Шу сабаб ҳам, Инсон ҳақлари курашчисининг қамоқдаги ҳаёти кўпчиликни ташвишлантириб келади.

Ғайбулла Жалилов сўнги хабарларга кўра Тошкентдаги “Сангород” деб номланадиган маҳбуслар қамоқхонасида доволанмоқда деган хабар олдик. Жорий йилнинг 22 июль кунида  Ғ.Жалиловнинг рафиқаси Муқаддас Темирова билан биргаликда унинг дараги чиқган “Сангород” га сафар қилдик. Колонния маъмурлари берган маълумотларига кўра, Инсон ҳақлари курашчиси бу ерда йўқ экан ва не машаққатлар тортиб борган Мукаддас Темирова турмуш ўртоғининг у ерда топилмаганидан жуда қаттиқ кайғуга ботди.

“Эримни бу ерда йўқлиги нимани билдиради? – дейди кўзида ёш билан Мукаддас Темирова.

Мазкур саволни менга эмас, балки тегишли инстанция ходимларига берилиши лозим эди ва менда бу савол учун аниқ маълумот мавжуд ҳам эмас. Бугунги Инсон Ҳуқуқлари курашчилари ноҳақ қамалган ўз сафдошлари аҳволини фақат тахмин қилишлари мумкин холос. Зотан, инсон тақдирига бефарқ қараган расмий органларда фаолият кўрсатувчи  жиноятчилар Ғайбулла Жалиловнинг олдида айбдордирлар.

Алдагани бола яхши дейишади. Юраги касаламанд бўлиб қолган, туҳмат балоси туфайли 9,5 йилга қамалган турмуш ўртоғи ва тирик қолган болалари ташвиши бу аёлга етмасмиди?

Нега ҳукумат Ғайбулло Жалиловнинг қаерда сақланаётганлигини маълум қилишни истамайди,  ёки ёлғон билан алдаб қўйишмокда, холос? Ҳозирда бизни Ғайбулло Жалилов тирикми ўзи деган савол қийнамоқда.

Муқаддас Темирова ҳамроҳлигида тағин Сангороддан  дараги чиқмаган турмуш ўртоғи ҳақида маълумот истаб ГУИН га ҳам ташриф буюрдик. Бу ерда тумонат одам, яьни дараги чиқмаган маҳкумлар оилалари ва яқинларини учратиш мумкин эди. Муқаддас Темирова эрини манзил колониясини топиш мақсадида ариза билан ёзма равишда мурожаат қилди.

Бироз вақт навбатда тургандан сўнг, Ғ. Жалиловнинг дарагини айтишга жазм этишди. ГУИН хизматчилари бизга маълум қилганлари кўра, у  Бухоро шаҳридаги 3 рақамлик тергов изоляторида сақланаётган экан.

Бу нима дегани экан? Шундоқ ҳам асоссиз тайинланган жазо муддатини ўтаётган инсон ҳуқуқлари курашчиси тағинда нималардадир айбланаётган бўлса? Эҳтимол, уни бошқа бирор колоннияга этап қилишмоқчидир?

Ҳозирча бу саволлар очиқлигича қолишга маҳкум. Ғ.Жалилов устидан тузилган янги сценарий ҳозирча бизга номаълум ва хом! У ҳеч қандай  террорчи, ёки ваҳобий эмаслиги албатта суд-тергов органларига ҳам аниқ. У Ўзбекистон Инсон Ҳуқуқлари Жамиятининг фаол аьзоларидан бири. Бундай инсонлар ўзбекистонда душман сифат кўрилади ва бошқа инсон ҳақлари курашчиларидан Ғайбулла Жалиловнинг фарқ қиладиган томони шундаки, у диндор ва диний ибодатларни бажаради. Халқаро Инсон Ҳуқуқлари ташкилотларининг  ёрдамига муҳтожлигимизни билдирамиз ва ишонамизки, ҳақиқат букилган бўлсада, аммо сингани йўқ. Айни кунларда қамоқдаги сафдошимизнинг тақдири аянчлик эканлиги бизни ташвишлантиради.

Гулшан Қораева,

Ўзбекистон Инсон Ҳуқуқлари Жамияти Қашқадарё вилоят бўлими раиси.

Эркин Саксонов кимнинг эркатойи?

(ёхуд,  Ўзбекистонда пул муомаласи буйича янги ихтиро «ЧЕК» ҳакида)

S.Qurbon va N.Novbo’riev ish ustida

2007 йил Эркин Саксонов «Нақурт» К.Ф.Й га раис бўлиб ишга келганидан ажойиб қилиқлар ва янги «ихтиро»ларни ҳаётга тадбиқ эта бошлади. «Нақурт» қишлоғи тоғли худудда жойлашган. Бошиданоқ уни раис сифатида олиб бораётган ишларидан норози бўлиб 9 нафар фуқаролар Самарқанд вилоят Пойариқ туман прокурорига шикоят аризаси ёздик.

Туман прокурори нима учундир текширишни туманнинг молия бўлимига юклабди. Молия бўлимидан текшириш учун Р. Мухаммадиев келибди. К.Ф.Й га чақиришди. Бордим. К.Ф.Й раиси хонасида учрашдик. Аризачилардан Б. Шакаров ҳам чақирилган экан. Шулар гувохлигида Э. Саксонов менга қараб «Ёздингми? Ёзган қўлингни уриб синдираман» дея дўқ ура бошлаб бизларга нисбатан тазйиқни бошлаб юборди.

Бу зўравон ўзига хон кўланкаси майдон. Билган зўравонликни ҳали ҳам давом эттирмокда. Бу зўравон махалламизда ҳоҳлаган кишини уришиб, дўк-пўписа қилиб хонасидан чиқариб юбора олиши мумкин. Бу зўравоннинг жиловини тортиб қўядиган ҳали ҳам топилмаяпти.

Э. Саксанов ДТ Халқ банкининг Пайариқ тумани бўлимининг 069шт 2008 йил 11 августидаги буйруғига асосан, банкнинг 034 шахобчасига бухгалтер назоратчиси этиб ишга тайинланган. Шу сабабли «Накурт» К.Ф.Й да болаларнинг нафакисини ва кам таъминланган оилаларга моддий ёрдам пулларини баъзан эса карилик нафакаси солинган пластикларни шахсан узи олиб келиб таркатади.

Э.Саксонов ҳафтада бор йўғи икки кун (агар ёқса) ишга келади. Сешанба ва жума кунлари. 15-20 км босиб, ёш болаларини уйида қолдириб келган 50 – 60 нафар аёллар куни буйи оч-нахор К.Ф.Й биноси олдида сарсон кутиб ўтиришади. Раис келмаса яна пиёда қайтиб кетишади. Қишлокдаги Б. Шакаров 75 ёшли кайнонаси Ражабова Чинни онанинг 2009 йилги ноябр, декабр ойлари нафака пули ололмасдан овора булгани, буни суриштириш учун туман марказига 50 км йул босиб туман ДТ.

Saksanov cheki

Халк банкига бир неча бор борганлигини хар гал Халк банки бошлиги Пулатовга учрашганда «Албатта. Эркинни топиб айтаман олиб бориб беради» деб ваъда берганлигини, нафакадан дарак йуклигини, хатто бошлиги булган Пулатов хам буйсинмаслигини бошлик Э. Саксоновга сузини утказмаслигини айтиб ачинади.

Эркатой Э. Саксонов ишга хар доим маст холда иш жойига келишига нима дейсиз? Хушёрлигидан ширакайфлиги купрок. Хаммасидан ошиб тушгани, Узбекистон буйлаб Эркатой Э. Саксонов ажойиб ихтиро уйлаб топиб хаётга тадбик этди. Бу ихтиросини махаллий халк Саксановнинг «чек»и дея атайди. Бу чекнинг маноси куйидагича; Болалар ва кам таъминланганларга бериладиган нафакаларнинг, яъни пулнинг микдори ва фоизи ёзилган оддий когоз парчасидир.

Хулласи раис «Чек» ёзиб беради (Чекнинг нусхаларидан алохида берилмокда). Хохламаган кишисини уришиб, дук-пуписа билан хонасидан хайдаб чикара олади. Ёки чек ёзишга «Когоз тугади» деб ишини тухтатиб жунаб колади. Уни хафталаб баъзан ойлаб кутиб утирганлар кизиктирмайди.

Айни кунларда хам 2 ва 16 ёшли болалар нафакаси ва кам таъминланганлар учун моддий ёрдам пули урнида суратда курсатилган «Чек» июн ойи учун таркатилмокда. Эркин Саксонов таркатаётган бу «Чек»ни ахоли каерга ва кимга олиб боради деган табиий савол тугилади. Ахоли бу «Чек» ни узларига якин, Эркин Саксоновнинг кариндошларидан булган магазинчиларга олиб бориб беришади.

Масалан «Кизилолма» кишлокчасида Э.Саксоновнинг хотини, «Ботмон» кишлокчасида синглиси Сайёра, «Довтепа» кишлокчасида эса куёви Рустам буни давом эттириииши мумкин ва магазинда ишлайди. Одамлар мажбур «чек»ни шуларга олиб боради. Чунки, туман марказидаги магазинларга бу «чек» утмайди. Шу сабабли ахолии юкоридаги магазинлардан икки баробар кимматига гуруч, ун, ёг олишади. Бошка нарса олмайди. Олишга нарса булмаса пул уша магазинда колаверади.

Эркин Саксоновнинг бераётган шахсий «чеки» билан савдо килаётган бу уддабурон «тадбиркор» савдо булинмалари каерга аникроги кимга карашли?

Бу савдо дуконлари туманннинг эркатой булган Э. Саксоновнинг укаси Уткир Саксоновга карашлидир. Аслида Эркин Саксоновнинг эркалигини тумандагилар шу Уткир Саксоновнинг хурмати («пуллари» десак тугрирок булармиди?) учун хам кутариб юришибди.

Уткир Саксонов мана неча йилдирки Пайарик туман савдо булимини бошкариб келади. «Савдо» бу маблаг дегани. Туманни инсон танаси деб олсак, пул кони-ку. Купчиликнинг айтишига караганда пайарик туманида айланаётган пул шу Уткир Саксоновники эмиш. Бу канчалик хакикатга тугри булмадиму лекин савдо дукондаги махсулотларнинг икки баробар киммат нархда сотилаётганлигига караб шу пуллар Уткир Саксоновга бориб тушаётганлигини инобатга олсак тугри булиб  чикади менимча.

Шу сабабли хам туманнинг барча рахбарлари бу эркатой аканинг барча ноъмакул киликларини кутаришмокда. Тугрироги айбини ёпмокда. Биз бир неча бор туман вилоят, республикага арзнома ёздик. Бирок текширишга келганлар бизнинг узимиздан айб излашаяпти.

Билмадик Уткир Саксоновнинг «хурмати» учун эркатой аканинг айблари качонгача хаспушланади ёки бекитилади. Тогли худудда жойлашган бу КФЙ даги махаллий хукуматнинг эркатойлари ака-ука Эркин ва Уткир Саксоновларни жиловлайдиган кимса бормикан ё ?

Нори Новбўриев. (Норбобо),

Ўзбекистон Инсон Ҳуқуқлари Жамиятининг Самарқанд вилоятига қарашли «Накурт» қишлоғи бўлими раиси.

Қирғизистон жанубида юз берган зўравонликлар юзасидан халқаро текширувлар августда бошланади

Зўравонликлар бир неча юз кишининг умрига зомин бўлди, минглаб одамларни уйларини ташлаб кетишга мажбур қилди

Ўтган июн ойида Қирғизистон жанубида Ўш ва Жалол-Обод минтақаларида кечган қонли зўравонликлар юзасидан текширув олиб бориш учун ташкил этилган халқаро мустақил комиссия ўз ишини августда бошлашни режаламоқда. Натижалар эса, декабр ойигача тақдим этилиши лозим.

Бу ҳақда комиссияга раҳбар этиб тайинланган Оврўпода Хавфсизлик ва Ҳамкорлик Ташкилоти Парламент Ассамблеясининг Марказий Осиё бўйича махсус вакили Киммо Килюнен Бишкекда берган матбуот анжуманида маълум қилган. Унга кўра, комиссия мустақил текширувлар олиб боради. Би-би-си Киммо Килюненни суҳюатга тортиб, Бишкекка сафари тафсилотларини сўраган:

Киммо Килюнен: Икки хафта аввал президент Ўтинбоева менга Қирғизистондаги ҳодисалар бўйича мустақил халқаро комиссия тузиш ишларини мувофиқлаштириш бўйича ваколат берганди. Ўшандан бери ўтган икки ҳафта мобайнида мен бу борада турли музокаралар олиб бордим ва ўз ишларим хусусида президентга ҳисобот бердим. Айни пайтда ишни давом эттириш юзасидан ундан розилик олдим.

Би-би-си: Демак, халкаро мустақил комиссия ўз текширувларини август ойида бошлайди, шундайми?

Киммо Килюнен: Ҳа, тўгри. Халқаро мустақил текширув комиссияси ва бошқа халқаро ташкилотлар бу борада умумий келишувга эришдилар. Ва биз аллақачон бир қатор ҳукуматлар билан маслаҳатлашдик. Улар ҳам комиссия ишини қўллаб-қувватлашга ваъда бердилар. Масалан, Финландия ва яна бир қатор шимолий мамлакатлар.

Би-би-си: Оврўпода Хавфсизлик ва Ҳамкорлик Ташкилотига аъзо давлатлар томонидан бу борада бирон келишмовчиликлар йўқми?

Киммо Килюнен: Оврўпода Хавфсизлик ва Ҳамкорлик Ташкилотининг асосий эътибори менинг билишимча, мамлакат жанубида халқаро полиция кучларини жойлаштириш бўлади. Ташкилотнинг ўзи халқаро мустакил текширув комиссияси фаолияти учун алоҳида мандат бераётгани йўқ. Лекин, аъзо мамлакатлар комиссия фаолиятини дастаклашмоқда.

Би-би-си: Ташкилотга раҳбарлик қилаётган мамлакатнинг бунга муносабати қандай?

Киммо Килюнен: Айтиб ўтганимдек ташкилот бизга алоҳида мандат бераётгани йўқ. Лекин аъзо давлатларнинг кўпи бизни ҳам молиявий ва ҳам сиёсий жиҳатдан қўллаб-қувватламоқда. Комиссияга мен ва Оврўпода Хавфсизлик ва Ҳамкорлик Ташкилоти Парламент Ассамблеясининг Марказий Осиё бўйича вакили раҳбарлик қиламиз. Комиссия таркибида, шунингдек, таниқли ва тажрибали халқаро мутахассислар, экспертлар, турли ташкилот вакиллари кирадилар.

Би-би-си: Комиссиянинг самарали фаолияти учун қандай қўллаб-қувватлов керак деб ўйлайсиз? Халқаро Полиция Маслаҳат Гуруҳи ёрдам бера оладими?

Киммо Килюнен: Фикримча, Полиция Маслаҳат Гуруҳининг дастаги у қадар муҳим эмас. Бизга ўта маҳоратли тадқиқотчи ва текширувчилар керак. Бундан ташқари молиявий ёрдамга ҳам эҳтиёжимиз бор. Албатта, молиявий ёрдам ваъдалари берилди, лекин бу ваъдаларни амалга ошириш лозим. Мен бу соҳада атиги икки ҳафтадан бери иш олиб бормоқдаман. Шунинг учун, ҳозирда кўп нарса ҳақида айтиш қийин, лекин вазифани амалга оширишни ортга суриб бўлмаслигини ҳам тушунамиз. Вазифа шу қадар муҳимки, унга шу заҳотиёқ киришилиши лозим. Ҳозирда режа шундайки, август ойи давомида комиссия аъзоларининг дастлабки мажлислари бўлиб ўтади ва хулосалар декабр ойига қадар тақдим этилиши керак.

Би-би-си: Шу кунларда ҳодисалар бошланганига қирқ кун тўлди, ана шу муддатдан сўнг у ердаги сиёсий вазиятни қандай баҳолаган бўлар эдингиз?

Киммо Килюнен: Ҳа, ҳодисалар қирқ кун аввал бошланиб кетганди, аммо, афсуски, халқаро ҳамжамият бу каби вазиятларда керак бўлганидек зудлик билан амал қила олмади. Биз бундан кўп сабоқ чиқаришимиз керак. Албатта, инсонпарварлик ёрдамини етказиш ишлари бошланди, қочқинларнинг аксари уйларига қайтдилар. Лекин, вазият қалтис ва танглигича қолмоқда. Бу муаммоларни биз яхши тушунамиз. Лекин, халқаро ҳамжамият амал қилиш ва муносабат билдиришда сусткашлик қилгани ҳаққоний фактдир.

Би-би-си: Аҳмад Бакиев каби шахсларнинг ҳибсга олиниши ҳодисалар ҳақида тўлиқроқ маълумот олишга ёрдам беради, деб ўйлайсизми?

Киммо Килюнен: Бу каби саволларга ҳозирча жавоб бериш қийин. Мен жорий босқичда ҳеч қандай номларни тилга олмоқчи эмасман. Лекин, фаолиятимиз жараёнида номлар ҳақида ҳам аниқ бўлишга ҳаракат қиламиз. Келинг, халқаро текширув гуруҳи ишини йўлга солиб олайлик. Албатта, биз бу борада тузилган миллий комиссия билан ҳам ҳамкорлик қиламиз.

http://www.bbc.co.uk/uzbek/central_asia/2010/07/100722_cy_kyrgyz_probe.shtml

Ҳибсдаги фаол Азимжон Асқаровнинг қариндоши калтакланган

Азимжон Асқаров зўравонликларга оид далилларни тўплаб юрган пайтида қўлга олинган

Жалолободда ҳибсда сақланаётган инсон ҳуқуқлари фаоли Азимжон Асқаровнинг қариндоши Турдихон Асқарова 30дан ортиқ аёллар тарафидан қаттиқ калтакланган.

Ҳодиса Турдихон Асқарова ҳибсдаги фаолга озиқ-овқат олиб борган пайт Бозорқўрғон туман милиция бўлими яқинида юз берган.

Гувоҳларга кўра, милиция ҳодисани кузатиб турган, аммо аралашмаган. Турдихон Асқарова “Адолат” инсон ҳуқуқлари жамияти фаоли бўлган Азимжон Асқаровнинг келини-укасининг рафиқаси экани айтилади.

Фаол Азимжон Асқаров ўтган ой Жалолободда содир бўлган зуравонликлар акс этган тасвирларни интернетда эълон қилиши ортидан ҳибсга олинганди.

Қирғиз прокуратураси уни миллатлараро низо қўзғашга уринишда айбламоқда. Фаолнинг ҳимоячиси Асқаровнинг ҳибсда қийноққа тутилаётганини маълум қилган.

‘Бу тасодифга ўхшамайди!’

Би-би-сига гапирган “Адолат” инсон ҳуқуқлари ташкилоти фаоли Абдумалик Шариповга кўра, Турдихон Асқаровани калтаклаганлар Бозорқўрғон туманида ўтган ойги зўравонликлар пайти ўлдирилган милиция ходимининг қариндошлари бўлишгани ҳақида хабар олинган. Аммо, унинг айтишича, улар ҳақиқатда ҳам марҳумнинг қариндошлари бўлишганми ёки бошқа ёлланган одамларми эканини аниқлашнинг имкони йўқ.

AV га муқобил форматда очиб кўринг

Бироқ, унга кўра, ҳодисанинг айнан фаолга озиқ-овқат олиб борилган вақтда содир этилгани “бу атайдан уюштирилган” бўлиши мумкин деган шубҳаларга етаклайди.

“Шундай воқеа бўлибди. Энди марҳум милиция ходимининг қариндош-уруғлари эртадан кечгача у ерда ўтирмайди-ку, шунга ҳайрон бўлаяпмиз, бу атайлаб чақирилган нарса эмасмикан деб. Бугун ёки эрта озиқ-овқат олиб бориши мумкин, 3 кундан кейин олиб борилиши мумкин, лекин худди шу пайтда уларнинг ўша ерда бўлиб қолганлари тасодифга ўхшамаяпти-да!”

Абдумалик Шариповга кўра, милиция Турдихон Асқаровани калтаклаётган аёлларни тўхтатишга ва унга ёрдам беришга уринмаган. Айни пайтда нима учун айнан Азимжон Асқаровнинг яқинлари нишонга олингани ҳам қоронғу қолмоқда.

Ҳуқуқ фаоли ҳодиса юзасидан милиция расмийларига мурожаат қилинмагани ва ҳозирда бундай шикоятлар билан чиқиш бефойда экани, улар эътиборсиз қолдирилаётганини айтади.

Айни пайтда Азимжон Асқаровнинг қамоқхонадаги аҳволи ҳақида ҳам маълумот олишнинг имкони бўлмаган. Унинг иши бўйича тергов ишлари давом этмоқда.

http://www.bbc.co.uk/uzbek/central_asia/2010/07/100722_cy_asqarova_beaten.shtml

Ташқи босим Ўзбекистонда болалар меҳнатига чек қўя оладими?

Ҳуқуқ фаолларига кўра, иқтсодий шароит тубдан ўзгармаса, Ўзбекистонда болалар меҳнатидан фойдаланиш давом этаверади.

Ўзбекистонлик инсон ҳуқуқлари фаолларига кўра, Ўзбекистондаги иқтисодий шароит тубдан ўзгармас экан болалар меҳнатидан фойдаланиш давом этаверади.

Ўзбекистон ҳукумати ўтган йили болалар меҳнатига қарши икки муҳим конвенцияни ратификация қилган, аммо фуқаро жамияти фаолларига кўра, амалдаги вазият ўзгаришсиз қолмоқда.

Бир қатор халқаро ташкилотлар ўзбек пахтасини бойқот қилиш йўлида бир неча йилдан бери кампания олиб бормоқдалар.

Эндиликда АҚШ Меҳнат вазирлиги ўзбек пахтасини болалар меҳнати иштирокида етиштирилган маҳсулотлар рўйхатига киритган экан, бу ҳолат болалар меҳнатидан фойдаланиш ҳолатларининг камайиши ёда тўхтатилишига не қадар таъсир қилиши мумкин.

Маҳаллий кузатувчилар халкаро танқидларга қарамай, қишлоқ хўжалигига қарам ва қашшоқликда ҳаёт кечирувчи аҳоли қисми учун Ўзбекистонда болалар меҳнатидан фойдаланиш тажрибаси ҳали узоқ вақт сақланиб қолаверишини айтишади.

Би-би-си мухбири Шодиёр Сайф инсон ҳуқуқлари фаоллари билан суҳбатлашиб, бу ҳақда лавҳа тайёрлаган.

http://www.bbc.co.uk/uzbek/uzbekistan/2010/07/100721_cy_child_labour_audio2.shtml